Bir önceki yazıda Zerdüşt ve onun kurduğu Mecusiliğin sadece İslam ve Müslümanlık açısından değil Yahudilik ve Hristiyanlık açısından da çok belirleyici olduğunu kronolojik sırayla gösterilmişti. Şimdi ise İslam kaynaklarında Zerdüş ve inanç biçimlerine ilişkin yapılan tasvirler ele alınmaya çalışılacaktır.
Zerdüşt, Tek Tanrıya inanıyordu. Tıpkı İsrailoğullarına
gönderilen peygamberler gibi. Tanrı olarak Ahura Mazda (Hürmüz)’dan başka ilah
yoktu. Çok sonraları Ehrimen (Angra mainyu) monoteist yapısını bozsa da
başlangıçta Ahura Mazda tek yaratıcı ve kurtarıcı olandı. Sadece yaratıcı değil
diğer inanç biçimleri de Tek Tanrılı dinlerin iman esaslarıyla benzeşiyordu.
Kendisine kitap verilmişti (avesta). Melek (ameşa spenta) inancı,
kıyamet günü (fraşkart), cennet (vahişt)-cehennem (duzhangha),
cennet şarabı (Haoma), araf (hamistagan), yeniden diriliş (dakhma),
sırat köprüsü (cinvat köprüsü) Zerdüştiliğin iman esaslarındandır. İbadet ve ritüelleri de İslam’da olanlar ile
aynıydı. Namaz kılmak, oruç tutmak, zekat vermek ve kurban kesmek onlarda da
vardı. Hz. Peygamber de dahil İsrailoğullarına gönderilen Peygamberlerin
yaşamına dair izler Zerdüşt’ün yaşam öyküsünde de bulunuyordu. O da Miraca
çıkmıştı. İlk vahyini bir dağda almıştı. Doğumunda meydana gelen hadiseler ile
ilgili anlatılanlar Hz. Peygamber’in annesinin gördüğü harküladelikler ile ile
neredeyse bire bir örtüşüyordu. Kurtarıcı bir mesihin ya da mehdinin dünyaya
tekrar gelmesi ve insanlığı huzura kavuşturma beklentisi sadece İslam’ı değil
diğer semavi dinleri de belirlemişti. İslam’ın İrani yorumu olan Şia’nın “kayıp
imam” teorisi biraz da buradan geliyordu. Zerdüşt’e atfedilen Pehlevi metinlerde
yer alan pek çok ifade üç kutsal kitapta geçen ifadelerle neredeyse birebir
örtüşüyordu: Mesela “bir kıl tanesi ağırlığındaki sevap ve günahı bile ayırt
eder” ya da “ister köylü olsun ister prens olsun herkese eşit davranır.”
(Dhalla, History of Zoroastrianism, 411) şeklindeki ifadeler, Kur’an’ın
Zilzal 7-8 ayetleri ile Yasin 54. Ayetlerini hatırlatıyordu.
İslami kaynaklar, Zerdüşt’ün peygamberliği konusunda hiç de çekimser değildir. Mecusi dininin kurucusu olarak Zerdüşt’ün sadece peygamber kimliği değil onun Allah inancı, kutsal kitap algısı, ibadet ve inanç biçimleri hakkında da bolca atıflar yapılmaktadır. Sadece Mesudi (ö. 345/956)’nin yaptığı atıflar bile başka bir kaynağa ihtiyaç bırakmayacak denli ayrıntılı bilgiler vermektedir:
· “O (Zerdüşt) Mecusilere
kitapla gönderilen bir peygamberdir.” (وهو نبي المجوس الذي اتاهم بالكتاب المعروف
) (Mesudi, Mürucu'z-zeheb, 1/175)
· “Zerdüşt, Mecusilere
akıllara durgunluk veren mucizelerle gel(miş)di.” (واتي زرادشت عندهم بالمعجزات الباهرات) (Mesudi, Mürucu'z-zeheb, 1/175)
·
“Zerdüşt,
onlara benzerini getirmede aciz kaldıkları ve mahiyetini idrak edemedikleri bu
kitabı (Avesta) getirdi.” (واتي زرادشت بكتابهم هذا بلغة يعجزون عن ايراد مثلها ولا يدركون
كنه مرادها) (Mesudi, Mürucu'z-zeheb,
1/175).
·
“Zerdüşt'ün
Mecusiler arasında ki peygamberlik süresi 35 yıldır.” (وكان مدة نبوة زرادشت فيهم خمسا و ثلاثين
سنة) (Mesudi, Mürucu'z-zeheb, 1/175).
·
“Bu
kitapta (Avesta) va’d (müjde), vaid (korkutma), emir(ler), yasak(lar) ve diğer
bazı şeriat ve ibadetler vardır.” (فيه وعد ووعيد وامر ونهي وغير ذلك من الشرائع
والعبادات) (Mesudi, Mürucu'z-zeheb,
1/175)
·
“Mecusiler
şimdiye kadar kendilerine indirilmiş olan kitabı (Avesta) ezberlemekten aciz
kalmışlardır.” (فالمجوس الي
هذا الوقت يعجزون عن حفظ كتابهم المنزل) (Mesudi, Mürucu'z-zeheb, 1/175)
·
“Bu
kitabın sure sayısı 21'dir ve her sure 200 sayfa tutmaktadır.” (وعدد سوره احدي
وعشرين سورة كل سورة في ماتين من الاوراق) (Mesudi, Tenbih, s. 80).
·
“Mecusilere
göre bu kitap (Avesta) Zerdüşt'e indirilen Rabbin kelamıdır.” (وهو عندهم كلام الرب المنزل
علي زرادشت) (Mesudi, Tenbih,
s. 80).
·
“(Sasanilerin)
peygamberlerinin verdiği habere göre (بخبر نبيهم). (s. 85).
·
“Avesta,
ona (Zerdüşt’e) indirilmiş (münezzel) bir kitaptır.” (الأبستا وهو الكتاب المنزل عليه عندهم) (Mesudi, Tenbih, s. 85).
Mesudi tarafından yapılan bu atıflar sadece onunla sınırlı değildir, daha
pek çok İslam alimi, güvenilir kabul edilen eserlerinde bu konuda Zerdüşt’ün
peygamberliğine, ona gönderilen kitaba ve getirdiği dinin ritüellerine ve inanç
biçimlerine doğrudan ya da dolaylı olarak atıfta bulunmaktadırlar. Şimdi
sırasıyla Allah inancı, peygamberliği, kendisine verilen kitap, ibadet ve inanç
biçimlerine dair diğer kaynaklarda yapılan atıflara bir göz atalım:
Allah inancı hakkında:
·
“(Zerdüşt şöyle demiştir) nurun
da karanlığın da yaratıcısı ve icat edicisi Yüce Allah'tır. Allah'ın hiçbir
ortağı, zıddı ve benzeri yoktur.” (والباري تعالي خالق النور
والظلمة و مبدعهما وهولا شريك له ولاضد ولاند.) (Şehristani, Milel,
2/266).
·
“Zerdüşt insanları Hz.
İbrahim'in dinine davet ettiği gibi kendisi de halkı bu dine davet etti.” (انه يدعو الي شريعة ابراهيم الخليل حسما دعا اليه
زرادشت) (İbn Esir, Kamil, 1/318).
·
“(Mezdek) halkı iki ilaha
davet ederek birçok konuda Zerdüşt'ün takip ettiği yoldan ayrıldılar.” (فدعا الي الاثنين وخالف زرادشت في كثير من مذهبه) (Biruni, Asarü’l-bakiye,
s. 209)
·
“Bunlar Arap Mürikleri gibi
değildirler.” (ليسوا بمشركين من مشرك العرب) *(İbn Hazm, el-Muhalla bi'l-asar, 9/18)
·
(Mecusi Yemini): "Ben;
büyük olan Allah’ım, kadim, ilk nur, tanrıların tanrısı ve ilahların ilahı,
karanlığın izlerini silen, yoktan var eden, felekleri ölçüp biçen ve onları
yürüten parlak yıldızlara ışık ve şekil veren; Güneş'i ve Ay'ı, yıldızları ve
ağaçları, ateşi ve ışığı, gölgeyi ve sıcaklığı var eden Allah'a kesin yemin
ediyorum.” (انني والله الرب العظيم القديم، النور الاول رب
الارباب واله الالهة ماحي اية الظلم والموحد من العدم مقدر الافلاك ومسيرها
ومنورها ومنور الشهب ومصورها خالق الشمس والقمر ومنبت النجوم والشهر والنار والنور
والظل والحرور ) (Kalkaşandi, Subhul-aşa, 14/297-8)
Peygamberliği hakkında:
·
“Zerdüşt bugün Mecusilerin elinde
olan kitabı yanına alarak kral Goştasp’a gitti ve ona ‘ben Allah’ın size
gönderdiği bir elçisiyim’ dedi.” (فقال اني رسول الله اليك
واتاه بالكتاب الذي في ايدي المجوس فآمن له بشتاسف). Dinervi, Ahbarut-tıval,
s. 26)
·
“Zerdüşt 30 yaşına gelene
dek yetişti ve Allah onu 30 yaşında insanlara "nebi" (peygamber) ve
"resul" (elçi) olarak gönderdi.” (ونشا
بعد ذلك الي ان بلغ ثلاثين سنة فبعثه الله تعالي نبيا ورسولا الي
الخلق) (Şehristani, Milel, 2/266).
·
“Peygamberlik davasında
bulunarak kralı dinine davet etti.” (فادعي النبوة
واراده علي قبول دينه) (Taberi, Tarih, 1/561)
·
Hz. Peygamber şöyle
demiştir: "Ermenistan ile Azerbaycan arasında yer alan Sebelan üzerinde
cennet ırmaklarından bir ırmak ve peygamberlerden birinin kabri vardır." (وقال رسول الله صعلم، سبلان جبل بين ارمينية و اذربيجان عليه عين من
عيون الجنة وفيه قبر من قبور الانبياء) (Kazvini, Asarül-bilads.
284)
·
“Zerdüşt, peygamberlik
davasında bulundu.” (واتي يدعي النبوة في زمن كشتاسف
ملك الفرس) (Kazvini, Asarül-bilad, 399)
·
“Müslümanların çoğu onun
peygamber olduğunu ve Mecusilerin ona nispet ettikleri
yalanların asılsız ve iftira olduğunu söylemişlerdir. (واما زرادشت فقد قال كثير من المسلمين بنبوته، وقالوا ان الذي ينسب
اليه المجوس من الكذوبات باطل مفتري منهم) (İbn Hazm, el-Milel
ven’nihal, 91-93)
Ona verilen kitap (Avesta) hakkında:
·
“Mecusi şeriatının sahibi
olan Zerdüşt, bütün dilleri içeren akıllara durgunluk veren kitabını ortaya
koydu.” (وظهر زرادشت صاحب شريعة المجوس
واظهر كتابه العجب بجميع اللغات) (İbn Nedim, Fihrist, 1/15)
·
“Dil olarak semavi bir
kitap olduğunu ve kendisine hitaben indirildiğini iddia eden Zerdüşt, bu kitaba
"Aşta" (Avesta) adını vermiştir.” (وزعم
انها لغة سماوية خوطب بها وسماه "اشتا")
(İbn Esir, Kamil, 1/197)
·
“Zerdüşt'ün kitabında yer
alan şeylerden biri de şu sözdür: ‘Kırmızı devenin sahibi size gönderilinceye
kadar size getirdiğim bu kitaba (sımsıkı) sarılınız!’ Kırmızı devenin sahibinden
maksat, bin altı yüz sonra gelecek olan Muhammed'dir.” (وفي
كتابه "تمسكوا بما جئتكم به الي ان يجيئكم صاحب الاحمر" يعنني
محمد صعلم وذلك علي راس الف سنة وستماة سنة) (İbn Esir, Kamil,1/198)
·
“Yüce Allah tarafından
kendisine vahiy olarak gönderildiğini iddia ettiği bir kitapla ona (Kral’a)
gitmiştir.” (واتاه بكتاب زعم انه وحي من الله تعالي)
(İbn Esir, Kamil,1/198).
·
“adı "Basta" (Avesta)
olan bir kitap getirdi.” (واتي بكتاب اسمه "باسنا")
(Kazvini, Asarül-bilad, 399)
· “Mecusiler Ehl-i Kitabdır.” (ان
المجوس اهل كتاب) (İbn Hazm, el-Muhalla bi'l-asar, 9/17)
İbadet ve inanç biçimi hakkında:
·
“Zerdüşt, alemi
"minet" ve "giti" yani "ruhani" ve
"cismani" ya da "ruh" ve "beden" olmak üzere iki
kısma ayırmaktadır.” (يقسم زردشت العالم قسمين "مينة" و
"كيتي" يعني الروحاني واجسماني او الروح والشخص) (Şehristani, Milel,
2/266).
·
“Zerdüşt sarhoş edici
şeyleri, zinayı ve hırsızlığı haram kılmıştır.” (وحرم
السكر والزنا والسرقة) (Sealibi, Ğureru Ahbari Muluki'l-Furs,
s. 259).
·
“Mezdek yeni şeyler ihdas
etti. Bazı konularda Zerdüşt’ün getirdiklerine uydu, ekleme ve çıkarmalarda da
bulundu.” (وظهر مزدك وابتدع ووافق زرادشت في
بعض ما جاء به وزاد و نقص) (İbn Esir, Kamil,1/318)
·
“Getirdiği kitapta Allah'ı
tespih etme, O'nu yüceltme, eskiden yaşanmış olaylar, daha sonra meydana
gelecek olan hadiseler, farzlar ve dini hükümler içeriyordu.” (وان الكتاب الذي جاء به في تسبيح الله و نمحيده وفي الاخبار الماضية
والكائنة فيما بعد وفي الفرائض والاحكام) (Sealibi, Ğureru
Ahbari Muluki'l-Furs, s. 259)
·
Zerdüşt üç vakit namazı
farz kılmıştı.” (وفرض زردشت ثلاث صلوات) (Sealibi, Ğureru
Ahbari Muluki'l-Furs, s. 259)
· “Zerdüşt, Goştasp'a bazı mucizeler ile gitmiştir.” (واتي زرادشت كيستاسف الملك بمعجزات) (Kalkaşandı, Subhul-aşa, 14/294).
Yorumlar
Yorum Gönder